Tiran Müsveddesi Ne Demek?
Hayatta kimi insanlar vardır, bazen onları anlamak isteriz ama ne kadar çabalasak da, çözmek pek mümkün olmaz. Ve bazı kelimeler vardır ki, bu insanları tanımlarken hemen dilimize düşer. İşte “Tiran müsveddesi” de tam böyle bir kelime. Ama aslında sadece bir kelime değil, bir duyguyu anlatan, insanın içini ateş gibi yakan bir ifade. Bu yazıda, bir olay ve bazı sahnelerle, “Tiran müsveddesi”nin ne demek olduğunu anlatmaya çalışacağım.
Bir Gündüz, Bir Gece
Kayseri’de yaşıyorum, sabahları çok erken kalkıp, sokakları karanlıkta terk ederim. Gecenin huzuru, bana bir şekilde anlamlı gelir. Yalnızlık, her ne kadar bazen insanı içine çekse de, gecenin en güzel hali, yalnız başına düşünen bir insanın ruhunu besler. O gün de öyleydi; aslında o günün akşamını hatırlıyorum, başımda bir sürü düşünceyle yürürken, birden karşıma çıktı.
Güzel, bakımlı bir kadın, sanki Kayseri’nin gri duvarlarının ortasında bir nehir gibi. O kadar kendinden emindi ki, etrafındaki herkesin o güveni hissetmesi gerekiyordu. Gözlerinde, bir şeyler vardı. Güç. Ama o güç, birilerinin köleliğinden beslenen bir tür korku, bir tür göz korkutma hissiydi. Herkes onu “başarılı” olarak görüyordu ama benim gözümde, o sadece bir “Tiran müsveddesi”ydi.
Tanıdığım Bir Tiran
Hayatta birçok insan, kendisini güçlü göstermek ister. Güç, bazıları için bir tekerrürdür; bir kez eline geçmişse, bir şekilde herkesin gözüne batmaya başlar. Ancak bir insan, gücünü zorla, kaba kuvvetle, başkalarını ezerek sağlıyorsa, işte o zaman bir “Tiran müsveddesi” olur.
Tiran müsveddesi dediğimizde aklımıza çoğunlukla sert, acımasız, korku salan biri gelir. Fakat, Kayseri’de tanıdığım kadın, bunun tam tersiydi. O, hep gülümseyen, daima gülerken bile içinden boşluklar geçen biriydi. Ama tanıyınca, derinlerde bir yerlerde, başkalarının üzerini çiğneyerek kendini yükseltmeye çalışan bir insan olduğunu gördüm. Tiran müsveddesi, aslında hem fiziksel hem de duygusal bir tür baskıydı.
İlk defa onu sahilde gördüm. Diğerleri, yüzeyde kalmaya çalışırken, o adeta kumların altına gizlenmişti. Ve o an bir şey fark ettim; Tiran müsveddesinin en büyük silahı, yüzeydeki gülüşüydü.
“Ne kadar gülerse, o kadar güçlüdür.” diyordum kendi kendime. Ama gülenler, her zaman en zor durumda olanlardır. Yani içsel çatışma, dışarıya yansımaz. Tiran müsveddesi, kendini en çok güldüğünde savunuyor gibiydi. Ama bir gün o gülüşün ardındaki gerçekleri fark edeceğimi bilemezdim.
O Gülüşün Ardındaki Karanlık
Birkaç hafta sonra, bir akşam bir kafede karşılaştık. O gülüş yine vardı, ama bu sefer daha farklıydı. Biraz zorla, biraz korkuyla gülümsüyordu. Sanki o gülüş bir maskeydi. Oturduk, sohbet ettik, birkaç cümle kurduk. Ne garipti, bu kadın, bana kelimeleriyle hitap ederken, bir şekilde ruhumu duvarlarla çevreliyordu. Kendimi, izlediği gözler içinde daha küçük ve daha değersiz hissettim.
O anda düşündüm: “Böyle birinin arkasında ne var?” Bir insan, daima gülen bir insan, başkalarını nasıl ezebiliyordu? Ama fark ettim ki, bazen bir insanın yüzü, gerçekte ne kadar acı çektiğini gizler. O an, bu kadının tam olarak ne olduğunu anladım. Tiran müsveddesi, güçlü gözükse de, gerçek gücünü başkalarını ezerek kazanan bir figürdü. Gülüşünün ardındaki o derin boşluk, gözlerindeki kaybolmuşluk hissi, her anı daha da anlaşılmaz kılıyordu.
Yıkılan Bir Dünya
O geceyi hatırlıyorum, yalnız başıma eve dönerken içimde bir şey vardı. Bir hıçkırık, bir duygu yoğunluğu, bir şeylerin tuhaf şekilde kaybolduğunu hissediyordum. O kadın, bana sadece “Tiran müsveddesi”nin ne demek olduğunu değil, aynı zamanda, güçle neyin kazanılmaya çalışıldığını da göstermişti.
Düşündüm; bazen insanlar o kadar korkar, o kadar savunmasız olurlar ki, ellerindeki tek şey, başkalarını korkutarak kendilerini güvence altına almak olur. O kadın da böyleydi. “Tiran müsveddesi” kelimesiyle anlatılmak istenen yalnızca bir kavram değil, bir insanın varlık biçimiydi. Bir insanın gerçek yüzünü görmek, bazen o insanın acımasızca hissettiği yalnızlıkla yüzleşmek demekti.
Hayal Kırıklığı ve Umut
O kadını sonradan bir kez daha gördüm. Aynı gülüş, aynı güven. Ama içimden bir his vardı, bana ne olursa olsun, ben ona ne kadar yakınlaşırsam, o kadar yalnız kalırım. O gülüşün ardındaki boşluk, her geçen gün biraz daha büyük bir delik haline geliyordu.
Ama belki de burada önemli olan şey, bir insanın ne kadar güçlü olursa olsun, aslında ne kadar kırılgan olduğunu fark etmekti. Tiran müsveddesi, sadece güçlü bir figür değil, aynı zamanda savunmasız bir ruhtu.
Bugün bu yazıyı yazarken, hala kaybolan, yanlış yolda yürüyen birçok insan var. Ama belki de, “Tiran müsveddesi” olarak adlandırdıklarımız, bir şekilde bizi hayatta tutan, bizi hayal kırıklıklarından arındıran bir güce sahiptir. Tiran müsveddesi, sonunda, gerçekte o kadar da güçlü değildir. Çünkü güç, başkalarını ezerek değil, kendini aşarak bulunur.
Ve işte bu yüzden, “Tiran müsveddesi”nin ne demek olduğunu anlamak, belki de en derin anlamda bir özgürlük arayışıydı. Bu yazıyı yazarken, kendimi biraz daha özgür hissediyorum.